SI – Integracja sensoryczna

SI – Integracja sensoryczna

Czym jest integracja sensoryczna?

            Każdego dnia nasze zmysły przekazują nam masę informacji. Korzystamy z tej wiedzy, aby zorganizować swoje zachowanie i odpowiednio reagować na otoczenie. Oprócz bodźców pochodzących od zmysłu wzroku, słuchu, smaku, węchu i dotyku istnieją jeszcze odczucia równowagi i ruchu oraz odczuwanie mięśni i stawów.  Dzięki integracji sensorycznej nasz mózg może prawidłowo odbierać, sortować oraz interpretować  wszystkie te bodźce zmysłowe.     

W ten sposób wiemy jak reagować adekwatnie do zaistniałej sytuacji i wykonywać celowe czynności. Złożony charakter pracy naszego mózgu może zilustrować następujący przykład.

Mama mówi: „ Aniu, proszę, włóż płaszczyk”. Reagując na to polecenie, dziecko:

  • skupia uwagę na mówiącym i słyszy to, co jest mówione;
  • odrzuca inne otaczające je informacje (bodźce);
  • zauważa płaszcz i odpowiednio planuje, od czego zacząć;
  • zauważa otwory rękawów i odczuwa położenie własnych mięśni i stawów, dzięki czemu wie, w którą część rękawów płaszcza włożyć ręce;
  • dzięki wyostrzonej świadomości dotyku odczuwa, że płaszcz właściwie układa się na ciele;
  • polega na odpowiednim planowaniu motorycznym, świadomości dotyku i zręczności motorycznej, dzięki którym może zapiąć zamek lub guziki płaszcza.

Jednak są przypadki, w których proces rozwoju integracji sensorycznej nie przebiega w prawidłowy sposób. Mówimy wówczas o zaburzeniach integracji sensorycznej. Wtedy pojawiają się różne problemy w funkcjonowaniu oraz zachowaniu dziecka. 

Jakie są objawy zaburzeń integracji sensorycznej?

            Zaburzenia integracji sensorycznej to nieprawidłowości w funkcjonowaniu systemu nerwowego dziecka. Przejawiają się one reakcją, która jest nieadekwatna do sytuacji, w której się znajduje. Zaburzenia SI nie wynikają z wad narządu słuchu czy wzroku, ale niewłaściwej organizacji bodźców przez układ nerwowy.

      Te dysfunkcje mogą wystąpić u dzieci zdrowych (w normie intelektualnej), ale też u dzieci z niepełnosprawnością intelektualną lub ruchową, autyzmem czy mózgowym porażeniem dziecięcym. Nasilenie objawów może być różne. Pierwsze objawy zaburzeń integracji sensorycznej można zauważyć już u niemowląt – występuje wtedy płaczliwość u dziecka, niepokój, a także problemy ze ssaniem.

Najczęstsze objawy zaburzeń integracji sensorycznej: 

  1. Nadwrażliwość na dotyk. Dziecko odczuwa dotyk jako bardzo silny, drażni je nawet lekkie chuchnięcie. Kąpiel, nakładanie ubrań, drapiąca metka potrafią być dla niego nie do zniesienia.
  2. Niewrażliwość na dotyk. Dziecko może być też niewrażliwe na dotyk i ciągle poszukiwać bardzo silnych wrażeń: rzucać się na podłogę, zderzać z kolegami itd. Może też nie odczuwać zimna, gorąca, wilgoci. 
  3. Nadwrażliwość słuchowa. Tak, jak dziecko może zbyt silnie reagować na dotyk, tak również bodźce słuchowe mogą być dla niego trudne do zniesienia, np. gwizd, huk pękającego balonu. 
  4. Niechęć do huśtawki. Zaburzenia w układzie przedsionkowym dziecka powodują zaburzenia równowagi. To dlatego nawet widok huśtających się dzieci jest dla niego trudny do zniesienia. Nie ma mowy, aby takie dziecko samo usiadło na huśtawce i zaczęło się bujać. 
  5. Zaburzenia równowagi. Dziecko z zaburzeniami integracji sensorycznej może być bardzo niezdarne, nie trafiać w drzwi, źle szacować odległość, potykać się o własne nogi. Zachowuje się tak, jakby nie czuło własnego ciała. 
  6. Kłopoty z poruszaniem się. Dzieci z zaburzeniami integracji sensorycznej mogą zacząć chodzić później niż ich rówieśnicy. Kiedy się nauczą, bywa, że są niezdarne, mało sprawne manualnie. 
  7. Poszukiwanie silnych wrażeń. Dziecko może też poszukiwać silnych wrażeń, żeby się w ten sposób „dostymulować”. Wtedy non-stop będzie chciało kręcić się na karuzeli, huśtać na huśtawce, tarzać, rzucać, skakać, uderzać, itd. 
  8. Trudności z mówieniem. Dziecko może mieć problem z płynnością mowy, wymawianiem niektórych głosek lub poprawnym budowaniem zdań. 
  9. Unikanie bliskości. Dziecko jest nieposłuszne, ucieka, unika dorosłych, nie chce się przytulać. 
  10. Mała sprawność manualna. Dziecku sprawiają problemy proste czynności: odkręcenie kranu, zapięcie guzików, utrzymanie ołówka, zakręcenie butelki itd.

Gdy takie zaburzenia zostaną zdiagnozowane – terapeuta opracowuje program zajęć i odpowiednich ćwiczeń.

Na czym polega terapia integracji sensorycznej?

            Proces powstawania integracji sensorycznej rozpoczyna się już w okresie płodowym. Jednak najintensywniej przebiega w pierwszych 3 latach życia dziecka i trwa do około 7 roku życia. Dlatego tak ważnym jest jak najwcześniejsze zdiagnozowanie problemu i rozpoczęcie terapii SI. Terapia SI określana jest mianem „naukowej zabawy”. Poprzez ukierunkowaną przez terapeutę zabawę, interesującą dla dziecka, dokonuje się integracja bodźców zmysłowych płynących do układu nerwowego.  Równoważąc strukturę ćwiczeń i swobodę zabawy, terapeuta pomaga dziecku w organizacji i usprawnianiu jego układu nerwowego , co pozwala na lepsze funkcjonowanie dziecka. Terapia odbywa się w przygotowanym do niej pomieszczeniu, wyposażonym w specjalistyczne przyrządy.

Wykorzystywane są przedmioty o różnych fakturach, do wykonywania masażu.  Dziecko huśta się w hamaku, jeździ na deskorolce czy balansuje na kołysce. Może się wspinać po drabinkach, skakać na trampolinie czy pokonywać tor przeszkód.

 

Jakie są efekty terapii?

           Jeżeli efekty terapii są pozytywne, dziecko jest w stanie w sposób bardziej efektywny automatycznie przetwarzać i wykorzystywać skomplikowane informacje sensoryczne. Ma to swoje odbicie w życiu codziennym dziecka. Poprawa koordynacji ruchowej ma swoje odbicie w możliwości i jakości wykonywania trudniejszych aktywności ruchowych z zakresu dużej i małej motoryki.

            W przypadku dziecka prezentującego początkowo objawy nadwrażliwości lub słabej reaktywności na bodźce sensoryczne, bardziej prawidłowe reakcje mogą prowadzić do pozytywnych zmian w zachowaniu, poprawy stosunków z rówieśnikami oraz zwiększonego poczucia własnej wartości. W miarę poprawy efektywnego funkcjonowania układu nerwowego niektóre dzieci będą osiągały postępy w rozwoju mowy, inne w umiejętnościach szkolnych. Bardzo często rodzice stwierdzają, że ich dziecko jest lepiej zorganizowane, skoncentrowane, pewniejsze siebie i łatwiejsze we współżyciu.